Twee organisatoren herdenking Tiananmenprotesten veroordeeld in Hongkong
nos.nl
Twee organisatoren van de herdenkingsbijeenkomst in Hongkong ter nagedachtenis aan het studentenprotest en het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking in 1989, zijn schuldig bevonden aan opruiing. Dat heeft de rechtbank in Hongkong bepaald.
Lee Cheuk-yan en Chow Hang-tung, leiders van de inmiddels verboden pro-democratische beweging, werden in 2021 aangeklaagd op basis van de nationale veiligheidswet. Ze hebben steeds gezegd onschuldig te zijn.
China heeft Hongkong een strenge nationale 'veiligheidswet' opgelegd in 2020. Die is vooral bedoeld om de bloeiende pro-democratische beweging in de stad de kop in te drukken. Volgens de autoriteiten is de wet noodzakelijk voor de stabiliteit; ze zeggen dat de onafhankelijkheid van de rechtspraak is gewaarborgd. In de praktijk wordt de wet gebruikt om critici van de overheid de mond te snoeren en daarmee de oppositie uit te schakelen.
Op een later moment horen ze hun straf. Ze riskeren een gevangenisstraf van tien jaar. Hun beweging is grotendeels ontmanteld door de autoriteiten van China en Hongkong.
Herdenking Tiananmenplein
Drie decennia lang trok de grote herdenking in Hongkong tienduizenden mensen. Met kaarsen en lampjes werden jaarlijks de slachtoffers van de protesten op het Tiananmenplein in China herdacht. Om de aanhoudende anti-regeringsprotesten te onderdrukken, werd de herdenking in 2021 verboden.
Wat is de status van Hongkong?
Hongkong hoort bij China, maar stond van 1898 tot 1997 onder Brits bestuur. In de onderhandelingen over de terugkeer van Hongkong naar het gezag van Peking, 29 jaar geleden, werd afgesproken dat burgerrechten als de vrijheid van godsdienst, persvrijheid, vrijheid van meningsuiting en vrijheid van vergadering zeker vijftig jaar in stand zouden blijven. Op papier heeft Hongkong een zekere mate van autonomie.
Dat is niet gebeurd, wat in 2019 leidde tot forse botsingen tussen het pro-Chinese stadsbestuur en de pro-democratiebeweging. Het stadsbestuur trok aan het langste eind, sinds 2020 geholpen door een nieuwe Chinese 'veiligheidswet'. Het proces tegen Lee Cheuk-yan en Chow Hang-tung staat symbool voor de uitholling van de vrijheid van meningsuiting in de voormalige Britse kolonie.
Sinds de invoering van de Chinese veiligheidswet is het vrijwel onmogelijk om te protesteren in Hongkong. Honderdduizenden Hongkongers hebben de stad de afgelopen jaren daarom verlaten en zijn verhuisd naar landen als het Verenigd Koninkrijk, Canada, Australië of Taiwan.
Niet openlijk bespreekbaar
37 jaar na het bloedbad op het Plein van de Hemelse Vrede in Peking zijn herdenkingen nog altijd streng verboden. Publiekelijk praten over de pro-democratische protesten leidt tot gevangenisstraffen. Ook de manier waarop de communistische machthebbers het studentenprotest met tanks en geweerschoten bloedig neersloegen, mag niet worden genoemd. Schattingen over het aantal doden lopen uiteen van een paar honderd tot vele duizenden.
In China is het verboden om de gebeurtenissen te herdenken. Het wereldberoemde beeld van de 'tankman', een anonieme man die een colonne tanks tegenhield, is in China zelf niet te vinden, gecensureerd.
Op straat in China zeggen mensen zich niets te kunnen herinneren van de Tiananmenprotesten, zag toenmalig China-correspondent Sjoerd den Daas twee jaar geleden: